Platform ve Vinç Terimleri Sözlüğü
Teklif alırken, sözleşme okurken ve sahada karşılaştığınız teknik terimlerin sade açıklamaları. Her madde tek başına okunabilir.
A
Acil indirme düzeneği
Ayrıca: emergency descent, acil iniş valfi
Acil indirme düzeneği, iş platformunun motoru veya kumanda sistemi devre dışı kaldığında sepeti kontrollü biçimde aşağı indirmeye yarayan mekanizmadır. Genellikle makine gövdesindeki bir valf kolu veya el pompası biçimindedir ve yerden erişilebilecek konumdadır. İşe başlamadan önce yerinin ve kullanım biçiminin hem operatöre hem de yerde bekleyen yetkili kişiye gösterilmesi beklenir; kullanım ayrıntısı makine modeline göre değişir ve üretici kılavuzunda tarif edilir.
Akülü tahrik
Ayrıca: elektrikli tahrik, akülü makine, elektrikli platform
Akülü tahrik, bir makinenin hareket ve kaldırma gücünü akü grubundan aldığı çalışma biçimidir. Egzoz gazı üretmediği için kapalı alanlarda kullanılabilir, gürültü seviyesi düşüktür ve titreşimi azdır. Akülü makineler genellikle iz bırakmayan lastiklerle ve dar gövdeyle birlikte sunulur, bu nedenle sert ve düz iç mekân zemininde çalışmak üzere konumlandırılmıştır. Çalışma süresi akü kapasitesine ve iş yoğunluğuna bağlıdır; şarj planı iş programının parçası olmalıdır.
Arazi tipi
Ayrıca: rough terrain, RT, arazi platformu
Arazi tipi, bir makinenin hazırlanmamış ve engebeli şantiye zemininde çalışmak üzere tasarlandığını belirten sınıflandırmadır. Bu makinelerde tipik olarak dört çeker tahrik, yüksek yer açıklığı, derin desenli büyük lastikler ve salınımlı aks bulunur; çoğu dizel motorludur ve bir kısmında denge ayakları vardır. Gövde genişliği ve toplam ağırlığı yüksektir, bu nedenle kapalı alanlar, dar kapılar ve zemin taşıma kapasitesi sınırlı döşemeler için uygun değildir.
Asansör yüksekliği
Ayrıca: direk yüksekliği, mast yüksekliği, kapalı direk boyu
Asansör yüksekliği, bir forkliftin çatalları taşıyan direk sisteminin ölçüsünü tanımlar ve iki ayrı değerle ifade edilir: direk tamamen kapalıyken makinenin toplam yüksekliği ve direk tamamen açıkken ulaşılan yükseklik. Kapalı yükseklik, makinenin kapıdan, konteynerden veya alçak tavanlı bir alandan geçip geçemeyeceğini belirler; açık yükseklik ise yükün hangi kota çıkarılabileceğini gösterir. İki değer birlikte değerlendirilmelidir.
Askıda kalma
Ayrıca: asılı kalma travması, ortostatik şok
Askıda kalma, düşmesi emniyet kemeriyle durdurulan kişinin hareketsiz biçimde havada asılı kalmasıdır. Bacak kayışlarının uyluk bölgesine bindirdiği basınç, bacaklardaki kanın kalbe dönüşünü yavaşlatır ve bilinç kaybına kadar giden tablo dakikalar içinde gelişebilir. Bu nedenle düşmesi durdurulan kişiye ulaşmak saatler değil dakikalar meselesidir; her yüksekte çalışma öncesinde nasıl kurtarılacağı önceden planlanmış olmalıdır.
Aşırı yük algılama
Ayrıca: yük sensörü, overload sistemi
Aşırı yük algılama, iş platformunun sepetindeki yükü ölçen ve kapasite aşıldığında sesli ikaz vererek hareketleri kısıtlayan güvenlik sistemidir. Sistem devreye girdiğinde genellikle yukarı ve dışa doğru hareketler kilitlenir, yalnızca yükü güvenli konuma getiren hareketlere izin verilir. Sepetteki kişilerin ağırlığı, aletler ve malzeme toplam kapasitenin içindedir; sistem, yükün sepet içindeki dağılımını her koşulda tam olarak değerlendiremez.
Aylık tarife
Ayrıca: aylık kira bedeli, uzun dönem kiralama
Aylık tarife, makinenin bir ay boyunca sahada kaldığı uzun dönem kiralamalarda uygulanan bedeldir ve birim gün maliyeti bakımından en avantajlı tarifedir. Uzun kiralamalarda nakliye tek sefere yayılır, buna karşılık bakım planı, periyodik kontrol süresinin dolması, yakıt tüketimi ve makinenin sahada güvenli saklanması gibi kalemler öne çıkar. Aylık anlaşmalarda sözleşmenin bakım ve arıza müdahale koşullarını içermesi beklenir.
B
Bağlantı noktası
Ayrıca: ankraj noktası, bağlama halkası
Bağlantı noktası, emniyet kemerinin bağlantı elemanının tutturulduğu, düşme kuvvetini taşıyacak şekilde tasarlanmış ve işaretlenmiş sabit noktadır. İş platformlarında emniyet donanımı yalnızca sepet üzerinde bu amaç için üretilmiş halkalara takılır; korkuluk borusuna, kumanda kutusuna, hidrolik hortuma veya sepet kapısına bağlanmaz. Sahadaki bir yapı elemanının bağlantı noktası olarak kullanılabilmesi için taşıma kapasitesinin yetkin bir kişi tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Bariyerleme
Ayrıca: alan emniyete alma, çalışma alanı bariyeri
Bariyerleme, makinenin çalıştığı ve yukarıdan malzeme düşme ihtimali bulunan alanın fiziksel olarak sınırlandırılıp yaya ve araç girişine kapatılmasıdır. Sınır belirlenirken yalnızca makinenin durduğu yer değil; bomun uzandığı alan, sepetin salınım payı, denge ayaklarının açılım genişliği ve düşen malzemenin sıçrama mesafesi birlikte değerlendirilir. Uyarı bandı görsel bir sınırdır; araç trafiği olan yerlerde fiziksel bariyer ve gözcü ihtiyacı ayrıca ele alınır.
Bom
Ayrıca: kol, boom, erişim kolu
Bom, bir platformun veya vincin platformunu ya da kancasını taşıyan uzayabilir koldur. Makinenin erişim geometrisini belirleyen ana yapı elemanıdır ve iki temel biçimi vardır: iç içe geçmiş parçaların doğrusal uzadığı teleskopik bom ve mafsallarla kırılabilen eklemli bom. Bom uzadıkça yükün makine merkezine olan yatay mesafesi ve dolayısıyla devirici moment büyür, bu nedenle izin verilen kapasite kademeli olarak düşer.
C
Ç
Çalışma saati sayacı
Ayrıca: motosaat sayacı, saat sayacı
Çalışma saati sayacı, makinenin fiilen çalıştığı süreyi kaydeden göstergedir ve bakım aralıklarının takibinde temel ölçüdür. Bazı makinelerde motorun çalıştığı süreyi, bazılarında hidrolik hareketin yapıldığı süreyi sayar; hangisini saydığı makine kılavuzunda belirtilir. Kiralamada sayaç değeri teslim ve iade tutanaklarına yazılır; sözleşmede çalışma saati üzerinden ek ücret öngörülmüşse fark doğrudan faturaya yansır.
Çalışma yüksekliği
Ayrıca: erişim yüksekliği, working height
Çalışma yüksekliği, bir personel platformunda ayakta duran kişinin elleriyle ulaşabildiği varsayılan azami yüksekliktir ve platform yüksekliğine yaklaşık iki metrelik operatör uzanma payı eklenerek bulunur. Yani on metre çalışma yüksekliği, tablanın on metreye çıktığı anlamına gelmez; tabla yaklaşık sekiz metredir. Katalogda genellikle bu büyük rakam öne çıkarıldığı için makine seçiminde asıl bakılması gereken değer platform yüksekliğidir.
Çalışma zarfı
Ayrıca: çalışma alanı diyagramı, erişim diyagramı, work envelope
Çalışma zarfı, bir platformun veya vincin ulaşabildiği tüm noktaların oluşturduğu üç boyutlu alandır. Üretici bunu bir diyagramla verir; diyagram hangi yükseklikte hangi yatay mesafeye ne kadar yükle erişilebileceğini gösterir. Maksimum yükseklik ile maksimum yatay erişim aynı anda sağlanamaz, çünkü bom uzadıkça devirici moment büyür ve makine kendini korumak için hareketi sınırlar. Doğru makine seçimi bu diyagram üzerinden yapılır.
D
Denge ayağı
Ayrıca: outrigger, stabilizatör, ayak
Denge ayağı, bir makinenin çalışma sırasında devrilmesini önlemek için yanlara ve aşağıya açılan hidrolik destek koludur. Ayaklar açıldığında makinenin destek yüzeyi genişler, ağırlık merkezi bu genişleyen alanın içinde kalır ve daha uzun erişimde daha fazla yüke izin verilir. Ayaklar yükü lastiklerden alıp zemine noktasal olarak aktarır; bu nedenle ayak altındaki basınç, lastik altındaki basıncın kat kat üzerindedir ve zeminin taşıma kapasitesi kritik hâle gelir.
Devir teslim tutanağı
Ayrıca: teslim tutanağı, makine teslim formu
Devir teslim tutanağı, makinenin sahaya teslimi ve iş sonunda iadesi sırasında durumunun yazılı olarak kayda geçirildiği belgedir. Tutanakta çalışma saati sayacı değeri, yakıt veya şarj seviyesi, mevcut hasarlar, lastik ve akü durumu, verilen aksesuarlar ile güvenlik donanımlarının işlevi yer alır. Teslim ve iade kayıtlarının fotoğrafla desteklenmesi, hasar tartışmalarında tarafların dayanabileceği en somut belgedir.
Devirici moment
Ayrıca: devrilme momenti, moment, tipping moment
Devirici moment, bir yükün makineyi devrilme noktası etrafında döndürmeye çalışan etkisidir ve yükün ağırlığı ile bu yükün devrilme noktasına olan yatay mesafesinin çarpımına eşittir. Mesafe ağırlıkla aynı ölçüde belirleyicidir: yük iki kat uzağa götürüldüğünde devirici etki iki katına çıkar. Bu nedenle bom uzadıkça izin verilen kapasite düşer ve denge ayakları destek alanını genişleterek makinenin karşı koyabileceği momenti artırır.
Devrilme riski
Ayrıca: stabilite kaybı, devrilme tehlikesi
Devrilme riski, bir platformun veya vincin ağırlık merkezinin destek alanının dışına çıkması sonucu yan yatma ihtimalidir. Riski büyüten başlıca etkenler; zeminin taşıma gücünün yetersiz olması, eğimli veya boşluklu zemin, denge ayaklarının eksik açılması, rüzgâr, sepetten yana uygulanan kuvvet ve yükün kapasitenin üzerinde olmasıdır. Yükseklik arttıkça küçük bir eğim veya zemin çökmesi bile ağırlık merkezini hızla sınıra taşıyabilir.
Dikey platform
Ayrıca: direkli platform, vertical mast lift, tek kişilik platform
Dikey platform, dar bir direk veya iç içe geçmiş kolon boyunca yalnızca düşey olarak yükselen, genellikle tek kişilik ve akülü personel yükseltme makinesidir. Gövde genişliği çoğu modelde standart bir kapıdan geçecek kadar dardır ve toplam ağırlığı düşük olduğu için asansörle kat aralarına taşınabilir. Yatay erişimi yoktur, platform kapasitesi sınırlıdır ve sert düz zeminde çalışmak üzere tasarlanmıştır.
Dizel tahrik
Ayrıca: dizel makine, içten yanmalı tahrik
Dizel tahrik, bir makinenin gücünü içten yanmalı dizel motordan aldığı çalışma biçimidir. Yüksek tork sağladığı için eğimli, çamurlu ve gevşek şantiye zemininde ilerlemeye ve ağır iş temposuna uygundur; yakıt ikmali kısa sürdüğünden vardiya kesintisi yaratmaz. Buna karşılık egzoz gazı ürettiği için kapalı alanlarda kullanılamaz, gürültü seviyesi yüksektir ve genellikle desenli arazi lastikleriyle birlikte geldiğinden hassas iç mekân zeminlerine uygun değildir.
Dönüş yarıçapı
Ayrıca: manevra yarıçapı, dönme çapı, turning radius
Dönüş yarıçapı, bir makinenin tam direksiyon kırarak dönebilmesi için ihtiyaç duyduğu en küçük daire ölçüsüdür ve makinenin dar koridorlarda, kapı önlerinde ve raf aralarında manevra yapıp yapamayacağını belirler. Değer iç ve dış yarıçap olarak ayrı verilir; alan planlamasında belirleyici olan dış yarıçaptır. Birçok makinede dört tekerlekten yönlendirme ve yengeç modu gibi sürüş seçenekleri bu ölçüyü belirgin biçimde küçültür.
Düşme mesafesi
Ayrıca: düşme boşluğu, serbest düşme mesafesi
Düşme mesafesi, düşme durdurma sistemi devreye girdiğinde kişinin durana kadar aşağı doğru kat ettiği toplam yoldur. Bu yol; bağlantı elemanının uzunluğu, şok emicinin açılma payı, kemerin ve kayışların gerilmesi ile kişinin boyundan gelen pay toplanarak değerlendirilir. Sistem ancak altta bu mesafeyi karşılayacak boş alan varsa koruma sağlar; alttaki döşemeye veya bir engele çarpma ihtimali varsa yöntem değiştirilir.
E
Eğim toleransı
Ayrıca: eğim sınırı, meyil toleransı, slope rating
Eğim toleransı, bir makinenin güvenle çalışabileceği veya hareket edebileceği azami zemin eğimidir ve makine etiketinde belirtilir. Eğim, ağırlık merkezini destek alanının kenarına doğru kaydırdığı için devrilme riskini doğrudan artırır. İzin verilen değer genellikle sürüş için ayrı, yükselmiş konumda çalışma için ayrı tanımlanır ve yükselmiş konumdaki sınır çok daha düşüktür. Kesin değerler üretici kataloğundan teyit edilmelidir.
Eklemli platform
Ayrıca: akrobat platform, mafsallı platform, articulating boom
Eklemli platform, birden fazla mafsallı bom parçasıyla hem yükselen hem de yana doğru uzanabilen personel yükseltme makinesidir. Mafsallar sayesinde bom bir engelin üzerinden aşıp arkasına inebildiği için, makinenin altına giremediği noktalara erişim sağlar. Bu yeteneğe sahada engel aşma denir. Yatay erişim arttıkça devirici moment büyüdüğünden platform kapasitesi düşer; hangi yükseklikte ne kadar yana uzanılabileceği üretici çalışma zarfı diyagramından okunur.
EN 280
Ayrıca: MYİP standardı, mobil yükseltilebilir iş platformu standardı
EN 280, mobil yükseltilebilir iş platformlarının tasarım, hesaplama, dayanım ve muayene esaslarını tanımlayan Avrupa standardıdır. Makaslı, eklemli ve teleskopik platformların stabilite hesabı, yapısal dayanımı, kumanda düzeni ve güvenlik donanımları bu standart çerçevesinde değerlendirilir. Bir platformun standarda göre üretilmiş olması, sahadaki güvenliği tek başına garanti etmez; kullanım ömrü boyunca bakım kayıtları ve periyodik kontrol raporları da birlikte aranır.
Erken iade
Ayrıca: süresinden önce iade, erken teslim
Erken iade, kiralanan makinenin sözleşmede belirlenen sürenin dolmasından önce geri verilmesidir. Erken iadede kalan günlerin iade edilip edilmeyeceği ve tarifenin yeniden hesaplanıp hesaplanmayacağı sözleşmeye bağlıdır; yaygın uygulama, fiilen kullanılan süreye karşılık gelen tarifenin uygulanmasıdır. Bu durumda haftalık tarifeyle başlayan bir iş üç günde bittiğinde, bedel günlük tarife üzerinden yeniden hesaplanabilir.
F
G
H
İ
İntikal
Ayrıca: makine intikali, sahaya intikal
İntikal, kiralanan makinenin bulunduğu depodan veya önceki şantiyeden çalışacağı sahaya taşınması ve iş bitiminde geri götürülmesi sürecidir. Kendi üzerinde seyredebilen makinelerde kısa mesafede tekerlek üzerinde yapılabilir; uzun mesafelerde ve karayolu kullanımında lowbed ya da uygun römork gereklidir. İntikal planlaması yükleme alanı, güzergâh yüksekliği, ağırlık sınırları ve varış noktasındaki indirme alanını birlikte kapsar.
İş izni
Ayrıca: çalışma izni, permit to work
İş izni, riskli bir işin başlamadan önce yazılı olarak tanımlandığı, alınacak önlemlerin listelendiği ve yetkili kişilerce onaylandığı belgedir. Yüksekte çalışma, enerji hattı yakınındaki işler, sıcak işler ve kapalı alan girişleri gibi konularda yaygın olarak kullanılır. İzin belgesi işin süresi, kapsamı ve ekibiyle sınırlıdır; koşullar değiştiğinde iş durdurulup izin yenilenir. Hangi işlerin izne bağlanacağı işletmenin risk değerlendirmesine ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
İz bırakmayan lastik
Ayrıca: non marking lastik, iz bırakmaz tekerlek, beyaz lastik
İz bırakmayan lastik, bileşiminde siyah karbon dolgusu bulunmayan ve bu nedenle açık renkli zeminlerde siyah sürtünme izi bırakmayan tekerlek tipidir. Epoksi, seramik, mermer, parlatılmış beton ve laminat gibi bitmiş zeminlerde çalışan iç mekân makinelerinde kullanılır. İz bırakmaması makineyi hafifletmez; zemine aktarılan ağırlık ve tekerlek altındaki basınç aynıdır, bu nedenle zemin taşıma kapasitesi ayrıca değerlendirilmelidir.
J
K
Kaldırma yüksekliği
Ayrıca: yükleme yüksekliği, lift height, kaldırma kapasitesi yüksekliği
Kaldırma yüksekliği, bir malzeme elleçleme makinesinin çatal veya kanca yüzeyini zeminden itibaren çıkarabildiği azami mesafedir. Personel platformlarındaki çalışma yüksekliğinden farklıdır; burada operatör uzanma payı yoktur ve yükün bırakılacağı yüzeyin kotu doğrudan bu değerle karşılaştırılır. Teleskopik yükleyicilerde en yüksek nokta ile en uzak nokta aynı anda elde edilemez ve her ikisinde de izin verilen yük düşer.
Kiralama sözleşmesi
Ayrıca: kira sözleşmesi, ekipman kiralama sözleşmesi
Kiralama sözleşmesi, makinenin hangi koşullarla, hangi süreyle ve hangi bedelle kullanılacağını yazılı olarak belirleyen anlaşmadır. İçinde kiralanan ekipmanın tanımı, süre ve tarife, nakliye kapsamı, yakıt ve bakım sorumlulukları, sigorta ve muafiyet koşulları, arızada müdahale süresi ile erken iade ve süre uzatma kuralları yer alır. Sözleşmenin sahadaki iş güvenliği sorumluluk paylaşımını da açıkça tarif etmesi beklenir.
Kişisel koruyucu donanım
Ayrıca: KKD, kişisel koruyucu ekipman
Kişisel koruyucu donanım, çalışanı işten kaynaklanan risklere karşı korumak üzere kişinin üzerinde taşıdığı ekipmanların tümüdür. Yüksekte çalışmada baret, emniyet kemeri ve bağlantı elemanı, uygun tabanlı ayakkabı, koruyucu gözlük, eldiven ve yüksek görünürlüklü giysi yaygın örneklerdir. Donanım korunma hiyerarşisinin son basamağıdır; riski kaynağında azaltan yöntem değişikliği ve toplu koruma önlemleri her zaman önce gelir.
Kurtarma planı
Ayrıca: acil kurtarma planı, yüksekten kurtarma planı
Kurtarma planı, yüksekte çalışan bir kişinin düşmesi durdurulduğunda ya da makinede arıza oluştuğunda kimin, hangi ekipmanla ve hangi sırayla müdahale edeceğini önceden belirleyen yazılı düzenlemedir. Planda yerde bekleyecek yetkili kişi, alt kumanda ve acil indirme düzeneğinin kullanımı, iletişim yöntemi ve acil çağrı bilgileri yer alır. Plan işe başlamadan önce hazırlanır; olay anında yöntem tartışmaya açılırsa geçen her dakika riski büyütür.
Kuyruk taşması
Ayrıca: kuyruk savurması, arka taşma, tail swing
Kuyruk taşması, bomlu bir makinede üst gövde döndürüldüğünde arka bölümün şasi hattının dışına taşarak süpürdüğü alandır. Operatör bomun ucuna baktığı için arkada oluşan bu hareket çoğu zaman görülmez ve duvara, kolona, araca veya çevredeki kişilere çarpma riski doğurur. Sıfır kuyruk taşmalı olarak tanımlanan makinelerde arka gövde dönüş sırasında paletler veya lastikler hattının içinde kaldığı için dar alanlarda çalışmaya daha uygundur.
L
M
Makaslı platform
Ayrıca: makaslı lift, makas platform, scissor lift
Makaslı platform, tablasını çapraz bağlı makas kolları yardımıyla yalnızca dikey eksende yukarı ve aşağı hareket ettiren personel yükseltme makinesidir. Bom içermediği için kayda değer bir yatay erişimi yoktur; makine hedefin tam altına konumlandırılmak zorundadır. Buna karşılık geniş tablası ve yüksek platform kapasitesi sayesinde aynı yüksekliğe birden fazla kişiyi alet ve malzemeyle birlikte çıkarabilir. Akülü sert zemin ve dizel arazi tipi olmak üzere iki temel ailesi vardır.
Mobil vinç
Ayrıca: hidrolik vinç, araç üstü vinç, otovinç
Mobil vinç, kendi tekerlekleri üzerinde hareket eden, teleskopik bomu ve halat kancasıyla yük kaldırıp taşımak için tasarlanmış kaldırma makinesidir. Personel yükseltmek amacıyla üretilmemiştir; asıl işi malzeme kaldırmaktır. Kaldırabileceği yük sabit bir rakam değildir: kancanın merkeze olan yatay mesafesi arttıkça ve bom uzadıkça izin verilen yük hızla düşer. Bu ilişki üretici yük diyagramında tablolanır ve kurulumda denge ayakları belirleyicidir.
Müdahale süresi
Ayrıca: servis müdahale süresi, arıza müdahale süresi
Müdahale süresi, kiralanan makinede arıza bildirildikten sonra teknik ekibin sahaya ulaşması için sözleşmede taahhüt edilen süredir. Uzun kiralamalarda bu süre, kira bedelindeki indirim oranından daha belirleyici olabilir; çünkü duran bir makine sahadaki tüm ekibi bekletir. Sözleşmede sürenin yanı sıra, süre aşıldığında kiranın işleyip işlemeyeceği ve yedek makine sağlanıp sağlanmayacağı da tanımlanmalıdır.
N
Nakliye bedeli
Ayrıca: taşıma bedeli, intikal ücreti
Nakliye bedeli, makinenin sahaya götürülüp iş bitiminde geri getirilmesi için alınan ücrettir ve kira bedelinden ayrı bir kalemdir. Tutarı belirleyen başlıca etkenler mesafe, makinenin ağırlık ve ölçüsü, gereken dorse tipi, yükleme ve indirme koşulları ile taşımanın yapılacağı saat dilimidir. Kısa süreli kiralamalarda nakliye toplam maliyet içinde belirgin bir pay tutar; bu yüzden teklif alınırken gidiş ve dönüşün ayrı ayrı sorulması gerekir.
Noktasal basınç
Ayrıca: ayak basıncı, temas basıncı, point load
Noktasal basınç, bir makinenin ağırlığının küçük bir temas alanı üzerinden zemine aktarılmasıyla o alanda oluşan birim yüzey yüküdür. Aynı ağırlık daha küçük alana bindiğinde basınç orantılı olarak artar; bu nedenle denge ayaklarının altındaki basınç, lastiklerin altındaki basıncın kat kat üzerindedir. Asfalt, parke, karo ve döşeme çökmelerinin çoğu toplam ağırlıktan değil, bu yoğunlaşmış basınçtan kaynaklanır.
O
Operatör yetki belgesi
Ayrıca: operatör belgesi, operatörlük sertifikası
Operatör yetki belgesi, bir iş makinesini veya kaldırma ekipmanını kullanacak kişinin ilgili eğitimi aldığını ve o ekipman sınıfında yetkilendirildiğini gösteren belgedir. Belge ekipman sınıfına göre verilir; platform kullanma yetkisi olan bir kişi, aynı belgeyle mobil vinç kullanamaz. Sahada ayrıca işverenin verdiği makineye özel kullanım eğitimi ve görevlendirme yazısı aranır; belgelendirme koşulları mevzuata göre değiştiğinden güncel düzenleme takip edilmelidir.
Operatörlü kiralama
Ayrıca: operatörlü kira, operatör dâhil kiralama
Operatörlü kiralama, makinenin yetkili bir operatörle birlikte teslim edildiği ve sahadaki kullanımın bu operatör tarafından yürütüldüğü kiralama biçimidir. Sepetli vinç ve mobil vinç gibi kurulum ve yük hesabı gerektiren ekipmanlar operatörsüz teslim edilmez. Bedel genellikle makine ve operatörü birlikte kapsar; mesai dışı saatler, konaklama ve yol gibi kalemlerin kapsama dâhil olup olmadığı sözleşmede ayrıca yazılır.
Operatörsüz kiralama
Ayrıca: kuru kiralama, operatörsüz kira
Operatörsüz kiralama, makinenin sahaya yalnız teslim edildiği ve kullanımın kiralayan tarafın kendi yetkili personeli tarafından yapıldığı kiralama biçimidir. Makaslı, eklemli ve dikey platformlarda yaygındır; sepetli vinç ve mobil vinç bu biçimde verilmez. Kullanıcının ekipman sınıfına uygun yetki belgesi ve makineye özel kullanım eğitimi bulunması beklenir; sahadaki kullanımdan doğan sorumluluk büyük ölçüde kiralayan tarafa geçer.
Ö
P
Periyodik kontrol
Ayrıca: periyodik muayene, fenni muayene
Periyodik kontrol, kaldırma ve iletme ekipmanlarının yetkili kişilerce belirli aralıklarla muayene edilip raporlanmasıdır. Muayenede yapısal elemanlar, halat ve zincirler, hidrolik devre, fren ve güvenlik tertibatları ile stabilite unsurları gözden geçirilir; sonuç yazılı bir raporla kayda geçer. Aralık genellikle yılda bir olarak uygulanır, ancak bağlayıcı olan ilgili mevzuat, üretici önerisi ve ekipmanın kullanım yoğunluğudur; bu nedenle iş güvenliği uzmanına danışılmalıdır.
Personel yükseltici
Ayrıca: yükseltilebilir seyyar iş platformu, personel platformu, MEWP
Personel yükseltici, insanı alet ve malzemesiyle birlikte yüksekteki çalışma noktasına çıkarmak için tasarlanmış makinelerin ortak adıdır. Makaslı, eklemli, teleskopik, dikey direkli ve örümcek platformlar ile araç üstü sepetli makineler bu başlık altında toplanır. Ortak özellikleri, koruyucu korkulukla çevrili bir tabla, tabladan kumanda edilebilen hareketler ve düşme ile devrilmeye karşı tasarlanmış emniyet sistemleridir. Malzeme kaldırma makineleri bu sınıfa girmez.
Platform kapasitesi
Ayrıca: sepet kapasitesi, taşıma kapasitesi, platform yükü
Platform kapasitesi, bir personel platformunun tablasına çıkarılabilecek toplam ağırlıktır ve insan ile malzemenin tamamını kapsar. Hesapta kişi başı yaklaşık seksen beş kilogram kabul edilir; alet çantası, matkap, kablo, boru, levha ve kova gibi her şey bu toplama dâhildir. Kapasite sabit değildir: tabla uzatması açıldığında veya bomlu makinelerde yatay erişim arttığında izin verilen yük düşer. Geçerli değer makine üzerindeki etiketten okunur.
Platform tablası
Ayrıca: sepet, tabla, çalışma platformu
Platform tablası, personelin üzerinde durduğu, korkuluk ve ayak koruma bordürüyle çevrili çalışma yüzeyidir. Boyutu ve izin verilen yükü makinenin kaç kişiyle ve ne kadar malzemeyle çalışılabileceğini belirler. Makaslı platformlarda tabla geniştir ve çoğu modelde öne doğru kayan bir uzatma bölümü bulunur; bomlu makinelerde ise tabla küçüktür ve genellikle bir veya iki kişiliktir. İzin verilen yük tablanın üzerindeki her şeyi kapsar.
Platform uzatması
Ayrıca: tabla uzatması, kayar tabla, deck extension
Platform uzatması, makaslı platformlarda tablanın öne doğru kaydırılabilen ilave bölümüdür ve makineyi yerinden oynatmadan birkaç metrelik ek erişim sağlar. Uzatma açıldığında ağırlık merkezi öne kaydığı için izin verilen platform kapasitesi genellikle düşer ve bu düşük değer uzatmanın kendi etiketinde ayrıca belirtilir. Uzatma bir yatay erişim çözümü değildir; sağladığı mesafe bomlu makinelerin erişimiyle karşılaştırılabilir düzeyde değildir.
Platform yüksekliği
Ayrıca: tabla yüksekliği, platform height, sepet yüksekliği
Platform yüksekliği, personel tablasının üzerinde durulan yüzeyinin zeminden itibaren ulaştığı azami mesafedir. Çalışma yüksekliğinden yaklaşık iki metre daha düşüktür, çünkü çalışma yüksekliği bu değere operatörün uzanma payını ekler. Makine seçiminde ölçülebilir ve doğrulanabilir tek değer platform yüksekliğidir; ayakların bastığı yerin nerede olacağını yalnızca bu rakam söyler. Kesin değer her model için üretici kataloğundan teyit edilmelidir.
R
Risk değerlendirmesi
Ayrıca: risk analizi
Risk değerlendirmesi, bir işyerinde veya belirli bir işte var olan tehlikelerin belirlenip bunların gerçekleşme olasılığı ve olası sonucuna göre önceliklendirilmesi ve buna karşı önlem planlanmasıdır. Yüksekte çalışmada devrilme, düşme, elektrik yaklaşımı, sepetten sarkan malzeme ve altta kalan personel gibi tehlikeler ayrı ayrı ele alınır. Değerlendirme statik bir belge değildir; saha koşulları, hava durumu veya iş yöntemi değiştiğinde güncellenmesi beklenir.
Rotasyonlu telehandler
Ayrıca: roto telehandler, döner kuleli telehandler, rotator
Rotasyonlu telehandler, üst gövdesi şasi üzerinde sürekli dönebilen teleskopik yükleyicidir. Makine bir kez denge ayakları üzerine kurulduktan sonra yerinden hareket etmeden çevresindeki farklı yönlere yük verebilir; standart telehandler ise her yön değişikliği için sürülmek zorundadır. Dönebilme yeteneği kapasiteyi artırmaz, aksine geçerli yük diyagramı hem bom uzunluğuna hem de üst gövdenin yönelimine göre değişir ve dar yönlerde izin verilen yük düşer.
Rüzgâr sınırı
Ayrıca: rüzgâr hızı sınırı, azami rüzgâr, wind rating
Rüzgâr sınırı, bir personel platformunun açık alanda çalışabileceği azami rüzgâr hızıdır ve makine etiketinde belirtilir. Açık alan makinelerinde tipik değer saniyede on iki buçuk metre olmakla birlikte bağlayıcı olan daima makinenin kendi etiketidir; iç mekân için üretilmiş makinelerin çoğunda ise açık alanda kullanıma hiç izin verilmez. Rüzgâr platforma yanal kuvvet uygular, bu kuvvet devirici momenti artırır ve yüksekte hız yerden ölçülenin üzerindedir.
S
Saha keşfi
Ayrıca: ön keşif, yerinde keşif
Saha keşfi, makine sahaya gönderilmeden önce çalışma alanının yerinde görülüp ölçülerin, zemin durumunun ve erişim güzergâhının kayda geçirilmesidir. Keşifte hedefin yüksekliği ve yatay uzaklığı, makinenin durabileceği alan, zemin taşıma gücü, giriş kapısı genişliği ve yüksekliği, eğim, enerji hatları ve yaya trafiği birlikte değerlendirilir. Keşif yapılmadan seçilen makine sahaya girememe ya da hedefe ulaşamama riski taşır.
Salınımlı aks
Ayrıca: oscillating axle, salınım aksı, yüzer aks
Salınımlı aks, arazi tipi makinelerde bir tekerlek çukura veya tümseğe geldiğinde aksın sınırlı bir açıyla eğilerek dört tekerleğin de zeminle temasını sürdürmesini sağlayan süspansiyon düzenidir. Temas korunduğu için tahrik gücü zemine aktarılmaya devam eder ve makinenin ağırlığı dört nokta arasında dağılmış kalır. Bu, engebeli şantiye zemininde hem çekiş kaybını hem de bir tekerleğin havada kalmasından doğan dengesizliği önler.
Sepetli vinç
Ayrıca: sepetli araç, platformlu kamyon, araç üstü platform
Sepetli vinç, bir kamyon veya kamyonet şasisi üzerine monte edilmiş, ucunda personel sepeti bulunan bomlu erişim aracıdır. Kendi tekerlekleri üzerinde trafiğe çıkabildiği için şantiyeler arasında çekici veya lowbed gerektirmeden hareket eder ve çok noktalı işlerde gün içinde birden fazla adrese servis verebilir. Çalışma sırasında yükü zemine denge ayaklarıyla noktasal olarak aktarır; bu nedenle park edilen yüzeyin taşıma kapasitesi kritik önemdedir.
Sigorta muafiyeti
Ayrıca: muafiyet tutarı, tenzili muafiyet
Sigorta muafiyeti, bir hasar durumunda sigortanın devreye girmediği ve sigortalının kendi üzerinde kalan tutar ya da orandır. Makine kiralamalarında hasarın muafiyet altında kalan kısmı genellikle kullanıcıya yansıtılır. Poliçenin hangi riskleri kapsadığı, hangi durumların kapsam dışı bırakıldığı ve muafiyetin nasıl hesaplandığı poliçe metnine bağlıdır; kiralama öncesinde bu kalemlerin sözleşmede açıkça yazılması beklenir.
Süre uzatma
Ayrıca: kira uzatma, süre uzatımı
Süre uzatma, kiralama süresi dolmadan makinenin sahada kalmaya devam etmesi için yapılan ek anlaşmadır. Uzatma talebinin süre bitmeden bildirilmesi gerekir; çünkü makine başka bir işe planlanmış olabilir. Uzatmada uygulanacak tarifenin ilk sözleşmedeki tarifeyle aynı olup olmayacağı ve nakliye kaleminin yeniden doğup doğmayacağı önceden netleştirilir. Bildirim yapılmadan sahada tutulan makine için genellikle günlük tarife işletilir.
T
Tam vücut emniyet kemeri
Ayrıca: paraşüt tipi emniyet kemeri, full body harness
Tam vücut emniyet kemeri, düşme durumunda oluşan kuvveti omuz, göğüs, kalça ve bacak kayışları üzerinden vücuda dağıtan, sırt ya da göğüs bölgesindeki halkadan bağlantı almaya izin veren koruyucu donanımdır. Yalnızca bel çevresini saran kemerler yüksekte çalışmada düşme durdurma amacıyla kullanılmaz. Kemer, uygun bir bağlantı elemanı ve doğru seçilmiş bir bağlantı noktasıyla birlikte anlam kazanır; tek başına takılması koruma sağlamaz.
Tavan yüksekliği kısıtı
Ayrıca: net tavan yüksekliği, serbest yükseklik, gabari
Tavan yüksekliği kısıtı, kapalı bir alanda çalışırken makinenin yükselebileceği mesafeyi sınırlayan serbest yükseklik değeridir. Belirleyici olan yapısal tavan kotu değil, en alçak engelin altındaki net yüksekliktir; boru hattı, kablo tavası, havalandırma kanalı, sprinkler borusu, kiriş ve aydınlatma armatürü gerçek sınırı yapısal kottan metrelerce aşağı çekebilir. Makine seçiminde bu net değer, korkuluk üstü yüksekliğiyle birlikte değerlendirilir.
Telehandler
Ayrıca: teleskopik yükleyici, telesk forklift, teleskobik forklift
Telehandler, teleskopik bomu sayesinde yükü yalnızca kaldırmakla kalmayıp öne doğru da uzatabilen arazi tipi malzeme elleçleme makinesidir. Çatal, kova, kanca ve benzeri ataşmanlarla kullanılır. Bom uzadıkça yük merkezi makineden uzaklaştığı için izin verilen kapasite düşer; en yüksek kapasite bom tamamen içerideyken, en düşük kapasite bom tam uzatılmışken geçerlidir. Bu ilişki kabinde bulunan yük diyagramından okunur.
Teleskopik platform
Ayrıca: düz bomlu platform, telescopic boom, teleskopik bomlu platform
Teleskopik platform, iç içe geçmiş bom parçalarının doğrusal olarak uzamasıyla yükselen ve yana erişen personel yükseltme makinesidir. Bom mafsalsız ve tek hat üzerinde uzadığı için aynı sınıftaki eklemli makinelere göre daha yüksek çalışma yüksekliği ve daha uzun yatay erişim sağlar, ancak bir engelin üzerinden aşıp arkasına inemez. Uzun ve engelsiz açıklıklarda en verimli çözümdür; kapasite bom uzadıkça düşer.
Y
Yakıt sorumluluğu
Ayrıca: yakıt ikmali sorumluluğu, mazot sorumluluğu
Yakıt sorumluluğu, kiralama süresince makinenin yakıt ikmalinin veya akülü makinelerde şarj düzeninin hangi tarafa ait olacağını tanımlayan koşuldur. Yaygın uygulama, makinenin teslim alındığı seviyede iade edilmesi ve ara ikmalin kullanıcıya ait olmasıdır. Teslim ve iade sırasında seviyenin tutanağa yazılması, eksik yakıtın nasıl hesaplanacağı konusundaki tartışmayı önler; uygulanacak birim fiyatın sözleşmede yazılı olması beklenir.
Yaklaşma mesafesi
Ayrıca: emniyet mesafesi, enerji hattına yaklaşma sınırı
Yaklaşma mesafesi, enerji altındaki bir hatta makinenin, sepetin, bomun veya çalışanın yaklaşabileceği en küçük güvenli uzaklıktır. Bu uzaklık tek bir sayı değildir; hattın gerilim seviyesine, hattın türüne ve çalışma yöntemine göre değişir. Elektrik yüksek gerilimde temas olmadan da atlayabildiği için hattın yakınında yapılacak işlerde ilgili dağıtım şirketiyle koordinasyon, gerekiyorsa hattın enerjisinin kestirilmesi ve yazılı iş izni alınması esastır.
Yalıtımlı sepet
Ayrıca: izoleli sepet, yalıtkan sepet
Yalıtımlı sepet, elektrik hattı yakınındaki işler için yalıtkan malzemeden üretilmiş ve belirli bir yalıtım sınıfına göre sertifikalandırılmış çalışma sepetidir. Sepetin yalıtım özelliği; üretim sırasındaki testler, düzenli olarak tekrarlanan yalıtım muayeneleri ve sepetin temiz, kuru ve hasarsız olmasıyla korunur. Yalıtımlı sepet kullanmak, hatta yaklaşma kurallarını ortadan kaldırmaz; işin yine ilgili dağıtım şirketiyle koordinasyon ve iş izni çerçevesinde yürütülmesi gerekir.
Yatay erişim
Ayrıca: yan erişim, outreach, yatay menzil
Yatay erişim, bomlu bir makinede platformun makine gövdesinden yana doğru uzanabildiği azami mesafedir. Yalnızca bomlu makinelerde anlamlıdır; makaslı ve dikey direkli platformlarda kayda değer bir yatay erişim bulunmaz. Katalogdaki maksimum yatay erişim ile maksimum çalışma yüksekliği aynı anda elde edilemez, çünkü bom yatayda uzadıkça devirici moment büyür ve makine hem yüksekliği hem kapasiteyi sınırlar.
Yük dağıtım plakası
Ayrıca: ayak altı plakası, sehpa, outrigger pad
Yük dağıtım plakası, denge ayaklarının altına yerleştirilen ve ayak yükünü daha geniş bir alana yayarak zemindeki noktasal basıncı düşüren sert levhadır. Ahşap, kompozit veya çelik olabilir. Plaka yükü azaltmaz; aynı yükü büyüterek dağıtır, bu yüzden gerekli boyut ayak yükü ile zeminin taşıma kapasitesi karşılaştırılarak belirlenir. Ayağın plakanın ortasına ve tam temasla oturması, plakanın kendisi kadar önemlidir.
Yük diyagramı
Ayrıca: kapasite tablosu, load chart, yük tablosu
Yük diyagramı, bir vincin veya teleskopik yükleyicinin hangi yatay mesafede ve hangi yükseklikte ne kadar yük kaldırabileceğini gösteren üretici tablosudur. Kaldırma kapasitesi tek bir sayı değildir: yük merkezden uzaklaştıkça devirici moment büyür ve izin verilen ağırlık hızla düşer. Diyagram ayrıca denge ayaklarının açıklık konumuna, kullanılan ataşmana ve varsa jib konfigürasyonuna göre değişir; geçerli tablo makinenin kendi belgesinden okunmalıdır.
Yük merkezi
Ayrıca: yük ağırlık merkezi, load center
Yük merkezi, taşınan yükün ağırlığının toplandığı kabul edilen noktanın kaldırma donanımına olan yatay mesafesidir. Forklift ve teleskopik yükleyicilerde kapasite belirli bir yük merkezi mesafesi için tanımlanır; yük bu referanstan daha uzağa oturduğunda devirici moment büyür ve taşınabilecek ağırlık düşer. Bu nedenle aynı makine, standart bir paleti güvenle taşırken daha derin veya dengesiz istiflenmiş bir yükü aynı ağırlıkta taşıyamayabilir.
Yükseltilmiş konumda sürüş
Ayrıca: yukarıdayken sürüş, elevated drive, yüksekte hareket
Yükseltilmiş konumda sürüş, bir personel platformunun tablası yukarıdayken makinenin ilerletilmesidir. Bazı modellerde belirli bir yüksekliğe kadar ve sınırlı hızda izin verilirken, izin verilmeyen makinelerde emniyet sistemi sürüşü tamamen keser. Ağırlık merkezi yükseldiği için bu konumda zemin eğimi, çukur, kablo, hortum ve zemindeki küçük engeller çok daha büyük risk oluşturur; izin verilen koşullar makine etiketinden okunmalıdır.
Z
Projeniz için doğru makineyi birlikte bulalım
İhtiyacınızı paylaşın, size en uygun makine ve fiyat teklifini hızlıca sunalım.